Σάββατο, 1 Ιουνίου 2013

ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΨΑΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ

Αγαπητοί φίλοι καλό μήνα και καλό καλοκαίρι. Και τι είναι περισσότερο συνυφασμένο με το καλοκαίρι από τη θάλασσα, τα μπάνια και το ψάρεμα. Στο παρακάτω κείμενο γίνεται μία προσπάθεια να γνωρίσουμε τα κυριότερα χαρακτηριστικά των συνηθέστερων ψαριών των ελληνικών θαλασσών.

(για φωτογραφίες, ενδεικτικά αναφέρω τις παρακάτω διευθύνσεις στο internet:

• http://patrick.lorrain06.pagesperso-orange.fr/libre/poissonsgrecs/psaria.html

• http://www.naspor.gr/journalism/fishing/eide-psarion-ton-ellenikon-thalasson.html

• http://www.explorecrete.com/greek/fish-1gr.html)

ΓΟΠΑ (Boops boops)

• Σώμα: ατρακτοειδές, ελαφρώς πεπλατυσμένο

• Χρώμα: πρασινίζει πάνω – γκρίζο μέχρι τη νωτιαία γραμμή (¼ του ύψους)

• Μεγάλα μάτια & παράλληλες κατά μήκος γραμμές

• Χρώμα θωρακικών πτερυγίων: ελαφρώς κίτρινο, αλλά η βάση τους μαύρη

• Ουρά: διχαλωτή

ΜΑΡΙΔΑ (Maena smaris)

• Φέρει αριστερά και δεξιά μαύρο σημάδι

• Χρώμα: γκρίζο ( αρχίζει και ασπρίζει χαμηλότερα από τη γόπα )

• Από πάνω προς τα κάτω λωρίδες σκουρότερου χρώματος

• Τις ίδιες μαύρες κηλίδες έχουν και η μένουλα (Maena maena) και η τσέρουλα (Maena chrycelis) με τη διαφορά ότι η μένουλα έχει χρώμα ανοικτό γαλάζιο και η τσέρουλα ανοικτό γκρίζο

ΓΑΥΡΟΣ (Engraulis Encrasicholus) (αντζούγια: επεξεργασμένος γαύρος)

• Χρώμα: μπλε στη ράχη

• Σχετικά μεγάλα μάτια & ερυθρή κηλίδα στα βραγχιακά επικαλύμματα

• Η πλευρική γραμμή συμπίπτει με την αλλαγή του χρώματος

ΣΑΡΔΕΛΑ (Sardina pilchardus sardina)

• Ύψος σώματος: μεγαλύτερο από το γαύρο

• Χρώμα: πρασινίζει λίγο

• Η φρίσσα (Sardinella aurita), που μοιάζει με τη σαρδέλα, έχει τις εξής διαφορές: 1) το ύψος του σώματός της βρίσκεται μεταξύ σαρδέλας και γαύρου, 2) τα λέπια της φρίσσας δε φεύγουν τόσο εύκολα και 3) ασημίζει περισσότερο από τη σαρδέλα

ΛΥΘΡΙΝΙ (Pagellus erythrinus)

• Σχήμα: πεπλατυσμένο πλευρικά

• Χρώμα: ερυθρό

• Φέρει κάθετες γαλάζιες γραμμές και μεγάλα μάτια

• Η πλευρική γραμμή βρίσκεται ψηλά

• Μοιάζουν: 1) φαγγρί (μεγαλύτερο ύψος – το πρόσωπό του πιο στρογγυλό), 2) μπαλάς ή γουρλομάτης (Dentex macrophthalmus) (τεράστια μάτια – ύψος και μέγεθος προσώπου μεταξύ λυθρινιού και φαγγριού – γερά λέπια – ενιαία ερυθρό, ροζέ χρώμα με οριζόντιες γραμμές πιο σκούρου ερυθρού χρώματος), 3) μουσμούλι (Pagellus acarne) (σχήμα σώματος όπως η γόπα, αλλά λίγο πιο κυρτό από πάνω, φέρει στη βάση των θωρακικών πτερυγίων μελανή κηλίδα )

ΜΠΑΚΑΛΙΑΡΟΣ (Merluccious merluccius)

• Βενθικό ψάρι, η διαβίωσή του καθορίζεται από τον πυθμένα της υδάτινης εκτάσεως (τροφή στην επιφάνεια του πυθμένα)

• Σαρκοφάγο ψάρι

• Χρώμα: ανοικτό γκρίζο ( αλλαγή χρώματος πάνω και κάτω από την πλευρική γραμμή)

• Στενόμακρο σώμα με πεπλατυσμένη την κοιλιακή περιοχή – όχι εμφανή λέπια

• Ίσια ουρά (δεν έχει ανάγκη τις μεγάλες ταχύτητες)

ΤΣΙΠΟΥΡΑ (Sparus aurata)

• Σώμα πεπλατυσμένο πλευρικά, με πλευρική γραμμή στο ¼ του σώματος

• Ασημί χρώμα, αλλά το πάνω μέρος του σώματος φέρει έντονη σκούρα βαθυ-κυανή απόχρωση

• Ψάρι ερμαφρόδιτο, που εμφανίζει το φαινόμενο του πρωτανδρισμού: όλα τα άτομα αρχικά αρσενικά, μετά από 2 χρόνια αλλάζουν φύλο και γίνονται όλα θηλυκά.

• Στον πεπτικό σωλήνα του ψαριού αυτού υπάρχουν ένζυμα (αμυλάσες) που καταλύουν αντιδράσεις

• Δύο ειδών δόντια: τα αιχμηρά μπροστινά (κυνόδοντες) & τα πίσω (τραπεζίτες – μυλόδοντα)

• Ζει σε μεγάλο εύρος διαφορετικών βιοτόπων, αρέσκεται σε φυκιάδες αλλά και σε αμμώδεις περιοχές

• Στη νεαρή ηλικία είναι κανίβαλος (έντονη διεκδίκηση του χώρου)

• Ευρύαλο και ευρύθερμο είδος, με άριστη προσαρμοστικότητα

• Διαφορές άγριας – ήμερης: διαφορετικό σχήμα σώματος και ιδιαίτερα από το ύψος του σώματος και μετά (πιο απότομη η ουρά της άγριας τσιπούρας – χρειάζεται το ψάρι πιο δυνατή ουρά στη φύση), ενώ τα ψάρια των εκτροφών έχουν λίγα λέπια

ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΙΑ (Mullus surmuletus) – ΚΟΥΤΣΟΜΟΥΡΕΣ (Mullus barbatus)

• Μακρόστενο σώμα, ελαφρώς πεπλατυσμένο στην κοιλιακή χώρα

• Βενθικά ψάρια (μεγαλύτερο μέγεθος το μπαρμπούνι)

• Με τα δύο τους μουστάκια σκάβουν το βυθό

• Όχι γρήγορα ψάρια

• Όσο πιο μικρά τόσο νοστιμότερα

• Κουτσομούρες: αμμώδεις ή ελαφρώς λασπώδεις βυθοί & μπαρμπούνια: και σε βραχώδεις βυθούς (πετρομπάρμπουνα)

• Κριτήριο φρεσκότητας: λαμπερότητα των ματιών

• Τα εισαγόμενα πολύ πιο ερυθρού χρώματος και δεν παρουσιάζουν φαινόμενα ρήξεως της κοιλιακής χώρας

ΣΚΟΥΜΠΡΙ (Scomber scombrus)

• Ατρακτοειδές σχήμα σώματος – ελάχιστη αντίσταση νερού, μεγάλες ταχύτητες –

• Μαζί με τον κολιό χαρακτηρίζονται ως «αφρόψαρα» & βρίσκονται στα επιφανειακά νερά των θαλασσών (κυρίως 15-25 μ.). Όσο μικρότερα τα ψάρια, τόσο σε πιο επιφανειακά στρώματα βρίσκονται

• Η ραχιαία περιοχή είναι σκουρόχρωμη και φέρει λωρίδες σχεδόν κάθετες. Από το μισό του ύψους του σώματος και κάτω φέρει αργυρόχροο χρωματισμό μέχρι την κοιλιακή περιοχή

• Όχι πολύ έξυπνα ψάρια, αφού αλιεύονται με ψεύτικα δολώματα (τσαπαρί)

• Κοπαδιάρικα και πολύ δυνατά ψάρια

• Όχι εμφανή λέπια

• Στην ουρά σκουρόχρωμο μυϊκό σύστημα, που υποδηλώνει την ανάγκη συνεχούς καταβολής ενέργειας για (1) την ανάπτυξη μεγάλων ταχυτήτων & (2) τη μετακίνηση σε βάθος του ψαριού, αφού έχει περιορισμένη νηκτική κύστη .

• Διχαλωτό σχήμα ουράς

• Ως προς τη διαιτητική αξία έχει αυξημένα λιπαρά (πολυακόρεστα), ευεργετικά για τον άνθρωπο

• Διαφορές σκουμπριού και κολιού (Scomber japonicus colias): (α) στην κοιλιακή περιοχή του κολιού υπάρχουν εμφανέστατες διάσπαρτες κίτρινες κηλίδες, (β) δεν υπάρχουν στον κολιό οι λωρίδες στη ραχιαία περιοχή, ενώ αυτή είναι βαθύ κυανού χρώματος, και (γ) στον κολιό μεγαλύτερα τα μάτια σε σχέση με το μέγεθος της κεφαλής

ΚΕΦΑΛΟΠΟΥΛΑ

• Καταναλώνουν ευχερώς κάθε είδους οργανικής τροφής, ακόμα και με την μορφή σωματιδίων που βρίσκονται στη λάσπη

• Ζουν σε παράκτιες περιοχές ακόμα και μέσα σε λιμάνια με αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας του κρέατός τους γιατί από τον πυθμένα παίρνουν και ποσότητες πετρελαίου

• Κοπαδιάρικα είδη ψαριών

• Το πεπτικό τους σύστημα εμφανίζει «περίεργη» μορφή ως προς το στόμαχό τους. Το στομάχι αυτών των ψαριών μοιάζει με αυτό των πτηνών (μυώδης στόμαχος). Η ύπαρξη μυώδους στομάχου υποδηλώνει δυνατότητα συνθλίψεως ακόμα και μικρού μεγέθους σκληρών υλικών, όπως κοχύλια και μικρές πέτρες

• Εμφάνιση σώματος: έντονος αργυρόχρωμος χρωματισμός, ιδιαίτερα στις πλευρές – εμφανής παρουσία μεγάλων λεπιών – σώμα μακρόστενο σχεδόν ατρακτειδές

• Όχι πολύ ταχυαυξητικά

• Η εμφάνιση των ειδών είναι παρόμοια. Τα είδη τα ξεχωρίζουμε από την εμφάνιση των λεπιών της κεφαλής καθώς και από τον αριθμό των πυλωρικών τυφλών

• Κέφαλος (Mugil cephalus): λιπώδους υφή μεμβράνη καλύπτει τα ¾ του ματιού – κόρης (μπάφες: θηλυκοί κέφαλοι, από τους οποίους παρασκευάζεται το αυγοτάραχο )

• Μαυράκι (Mugil capito): φέρει πολλές παράλληλες γραμμές μαύρου χρώματος, αριστερά και δεξιά, προς τον κύριο άξονά του.

• Μυξινάρι (Mugil auratus): έχει περισσότερη βλέννη από τα άλλα είδη και επίσης είναι πολύ εμφανής στο πίσω τμήμα των βραγχιακών επικαλυμμάτων μία κίτρινη κηλίδα

• Βελανίτσα (Mugil chelo): πολύ μυτερό στόμα, συγκρινόμενη με τα άλλα είδη

ΣΑΦΡΙΔΙ (μαύρο: Trachurus trachurus - λευκό: Trachurus mediterraneus)

• Το μαύρο σαφρίδι πολύ πιο σκούρο προς την κοιλιά

• Χαρακτηριστική η καμπύλη που κάνει η πλευρική γραμμή

• Μεγάλα θωρακικά πτερύγια, 2 ραχιαία πτερύγια, διχαλωτή ουρά και φέρει μαύρο σημάδι στα βραγχιακά επικαλύμματα

• Συνήθως αφρόψαρα αλλά και σε βαθιά νερά, κοπαδιάρικα, αλλά όσο μεγαλώνουν δεν είναι τόσο κοινωνικά

• Διαφορά σαφριδιών – κοκκαλιών (Caranx hippos rhonchus): τα κοκκάλια έχουν κατά μήκος των πλευρών μία αρκετά κίτρινη λωρίδα προς το μέσο του ύψους του σώματός τους

ΛΑΒΡΑΚΙ (Dicentrarchus labrax)

• Σαρκοφάγο είδος – δυνατό

• Σκουρότερου χρώματος στην πλάτη από ότι στις πλευρές

• Σώμα ατρακτοειδές με εμφανή λέπια

• Πολύ ευρύαλο ακόμη και σε υφάλμυρα νερά

• Το μήκος του πεπτικού συστήματος ¾ του σώματος

• Φέρει ψευδοβράγχια στο εσωτερικό των βραγχιακών επικαλυμμάτων

ΣΑΡΓΟΣ (Diplodus sargus)

• Πεπλατυσμένος πλευρικά

• Κατατομή του σώματος πολύ κοντά με αυτή της τσιπούρας

• Έχει πολλές μελανές εμφανέστατες κάθετες γραμμές

ΜΥΤΑΚΙ (Puntazzo puntazzο)

• Μοιάζει πολύ με το σαργό, εκτός από τη μύτη (στη μύτη έχει άνοιγμα με εμφανή δόντια στην άνω και κάτω σιαγόνα)

ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ (Diplodus vulgaris)

• Έχει μία μελανή γραμμή στα βραγχιακά επικαλύμματα και μία στην ουρά

• Αργυρόχροος χρωματισμός εκτός από τις μελανές γραμμές

ΣΚΑΘΑΡΙ (Spondyliosoma grecus)

• Μοιάζει πολύ με το μελανούρι, αλλά είναι περισσότερο ατρακτοειδές και λιγότερο πεπλατυσμένο

• Χρώμα καφέ

ΣΠΑΡΟΣ (Diplodus annularis)

• Πεπλατυσμένος πλευρικά

• Αργυρό χρώμα, σκοτεινή η ραχιαία πλευρά, ανοιχτόχρωμη η κοιλιακή

• Όταν έχουν κίτρινα πτερύγια: περιοχή με φυκιάδα, ενώ αν είναι διαφανή η περιοχή δεν έχει φύκια

• Μία μαύρη κηλίδα στην περιοχή της ουράς

ΜΕΛΑΝΟΥΡΙ (Oblada melanura)

• Μεγάλα μάτια, μελανή ουρά, μελανό σημάδι στην ουρά, με λευκό δακτύλιο γύρω του

• Γραμμές οριζόντιες

ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ (Lithognathus mormyrus)

• Εμφανή ρουθούνια

• Ψηλά στο κεφάλι τα μάτια, μεγάλο κεφάλι αναλογικά με το σώμα

ΣΚΟΡΠΙΟΣ (Scorpaena porcus) – ΣΚΟΡΠΙΝΑ (Scorpaena scrofa)

• Σκορπιός: πελαγίσιο ψάρι, πολύ ερυθρό χρώμα σε αντίθεση με τη σκορπίνα που έχει καστανόχρωο χρώμα

• Σκορπίνα: σαρκοφάγο ψάρι που φέρει στο δεύτερο ραχιαίο πτερύγιο μία μαύρη κηλίδα

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Καθηγητή μου

Κο Σ. Παπουτσόγλου, στις παραδόσεις των μαθημάτων του οποίου

στηρίχθηκε αυτή η παρουσίαση.

Επιμέλεια - Παρουσίαση : Παναγιώτης Σιμιτζής, Δρ. Γεωπονίας

1 σχόλιο:

  1. Πάρα πολύ καλή δουλειά. Ευλογημένες οι θάλασσες μας, τόσο πλούσιες σε είδη και ποσότητες ψαριών.
    Εύχομαι καλό μήνα και καλό καλοκαίρι, γεμάτο χρώματα και όμορφες στιγμές! :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή