Δευτέρα, 29 Αυγούστου 2016

Οι Ευφημισμοί και η Ανατομία της Γραφής

Ένας τομέας της έρευνας ειδικών φιλολόγων για τα συστήματα της γραφής (ιδεογραφία, εικονογραφία, σφηνοειδής, ατελής φθογγογραφία, ελληνική αλφαβητική γραφή και συνέχεια) είναι και η κατεύθυνση προς την οποία γίνεται η γραφή, Παραδείγματος χάριν, η προς τα δεξιά γραφή της Ελληνικής γλώσσας καθιερώθηκε οριστικά τον 5° π.Χ. αιώνα. Μέχρι τότε είχε διέλθει όλες τις γνωστές παραλλαγές εκτός της καθέτου εκ των άνω προς τα κάτω που ήταν συνήθης στις γραφές της Ανατολικής Ασίας.

Η γραφή προς τα δεξιά λεγόταν «ες ευθύ», θεωρήθηκε ως ορθότερη και επικράτησε τελικά λόγω δημοφιλίας.

Η γραφή εκ δεξιών προς τα αριστερά λεγόταν «επί τα λαιά», (λαιός είναι ο αριστερός και λατινιστί laevus: ο αριστερός, ο σκαιός και ο ανεπιτήδειος,
λαφός = αριστερόχειρας και λαίφα: η ασπίδα, γιατί συνήθως φερόταν δια της αριστεράς).

Η γραφή αυτή χρησιμοποιήθηκε ελάχιστα από τους Έλληνες και δη για απλές φράσεις και σύντομα κείμενα, ήταν όμως διαδεδομένη και συνήθης γραφή για τη σημιτική γλώσσα και όλες τις παράγωγές της, υιοθετήθηκε δε από την Αραβική και όλες τις παραλλαγές της και όλος ο Μουσουλμανικός κόσμος σήμερα γράφει «επί τα λαιά».

Στην Ελλάδα για κάποιο διάστημα, εκεί στους χρόνους των μεγάλων επών χρησιμοποιήθηκε και η μικτή γραφή, από δεξιά προς τα αριστερά, πάλι προς τα δεξιά και συνέχεια η οποία ονομάστηκε πολύ παραστατικά «βουστροφηδόν» για την ομοιότητά της με την κίνηση του αροτριώντος βοδιού.

Τελικά επεκράτησε η γραφή «ες ευθύ» σαν η ορθή γραφή.

Τι σημαίνει όμως ορθή γραφή;

Δεν είναι πράγματι λίγες οι φορές που ψάχνουμε να ερμηνεύσουμε πολλά φαινόμενα με πολύπλοκο διανοητικό ή μεταφυσικό τρόπο, ενώ αυτά έχουν απλές φυσικές αιτίες.

Παραδείγματος χάριν, το κυρίαρχο δεκαδικό αριθμητικό σύστημα προέκυψε επειδή ακριβώς έχουμε δέκα δάχτυλα.

Επίσης, όταν σύρουμε μια ευθεία γραμμή στον πίνακα θα μας προκύψει ελαφρώς κυρτή προς τα κάτω και όχι απολύτως ευθεία. Ο λόγος είναι ότι αυτή η γραμμή είναι ο γεωμετρικός τόπος των σημείων που διαγράφονται από κινούμενη σταθερού μήκους ακτίνα (το χέρι μας) και από σταθερό κέντρο (που είναι το ακρώμιον μας), δηλαδή κύκλος. Για να προσεγγίσουμε την ευθεία πρέπει λοιπόν να κάνουμε συνεχείς γεωμετρικές επανορθώσεις.

Η προς τα δεξιά γραφή δεν έχει όμως σχέση μόνο με τη γεωμετρία της κίνησης του δεξιού χεριού, αλλά ταυτόχρονα με μια ψυχική αιτία: η γραφή, όπως άλλωστε και ο λόγος, εκπορεύεται, εκτοξεύεται, εξωτερικεύεται, άρα κατευθύνεται προς τα δεξιά στην κυριαρχική πλειονότητα του των δεξιόχειρων.

Το ίδιο συνέβαινε και στα στρατιωτικά. Το αριστερό χέρι κράταγε άμυνα με την ασπίδα (γι’αυτό και ο όρος «επ' ασπίδα» σήμαινε προς τα αριστερά) και το δεξιό χέρι ήταν αφοσιωμένο στην επίθεση.

Η κυριαρχία του δεξιού ήταν ανέκαθεν καθολική τόσο που να δημιουργήσει την έννοια των ευφημισμών αλλά και μιαν αποστροφή, ακόμη και ενοχή για οτιδήποτε αριστερό. Το αριστερό έγινε το δυσοίωνο, το απευκτέο, το ακατάλληλο. Όλα να πάνε δεξιά, μπες με το δεξί, τον έχει δεξί του χέρι. Κι όχι μόνο στην Ελληνική. Βενιαμίν στα Εβραϊκά σημαίνει «τυχερός» δηλ. ο γιος του δεξιού χεριού.

Για το αριστερό όλα κακά και μαύρα. Είναι δε πολύ πιθανό η βλάχικη λέξη «λάιου» για το μαύρο αρνί να έχει καταγωγή την ελληνική λέξη «λαιόν»!

Δημιούργησε έτσι η λαϊκή φαντασία τους ευφημισμούς για να εξορκίσει και να μπορεί να αρθρώνει κακές, δυσοίωνες και αριστερές λέξεις.

Έτσι έγινε η Μαύρη θάλασσα Εύξεινος Πόντος, το ξίδι γλυκάδι, η Ερινύες Ευμενίδες, οι αρρώστιες μελένιες, οι νεράιδες καλοκυράδες κ.ο.κ.

Αριστερός ήταν πάντα ο κακά προμηνύων, γιατί οι οιωνοσκόποι έβλεπαν προς το βορρά, οπότε είχαν προς αριστερά τα ερχόμενα από τη δύση, δηλαδή όχι τα αίσια.

Αναγκάστηκαν λοιπόν να τα ευφημίσουν και είπαν το αριστερό «ευώνυμο». Η λέξη «αμφιδέξιος» είναι κι αυτή γεμάτη προκατάληψη, προκατάληψη η οποία φαίνεται ότι είναι πανάρχαια. Σχεδόν όλα τα αποτυπώματα στους τοίχους των σπηλαίων είναι του αριστερού χεριού που σημαίνει ότι οι παλαιολιθικοί ζωγράφιζαν με το δεξί.

Παντού λοιπόν η κυριαρχία του δεξιού (κατά ποσοστό 96%) εκτός από ένα σημείο: το αριστερό και κυρίαρχο ημισφαίριο του εγκεφάλου, που από εκεί ξεκινούν όλα.

Πηγή : Εφημερίδα Σαμιακή (06/09/10)
Άρθρο του κ. Παπαδημητρίου Μιχάλη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου